Verkiezingen in Zutphen: ‘Versnipperd politiek landschap’

ZUTPHEN – Vordenaar Paul Smit, politicus van PvdA-huize, is benoemd tot informateur in Zutphen. Hij voert verkennende gesprekken met alle partijen. De uitkomst is zeer onzeker omdat de huidige coalitie (GroenLinks, PvdA, Burgerbelang, D66) bij de verkiezingen vorige week woensdag haar meerderheid verloor. 

Door Sander Grootendorst

GroenLinks veroverde in 2022 vijf zetels, de PvdA vier. Als fusiepartij behaalden ze zeven zetels – een verlies van twee. Niettemin werden ze samen de grootste. Daarom ligt het initiatief voor het vervolg bij GroenLinks/PvdA. In zijn introductie van de informateur sprak fractievoorzitter Max van Tongeren maandag aan het eind van de ‘duidingsavond’ in de Burgerzaal van een “versnipperd politiek landschap”: 29 raadszetels verdeeld over twaalf partijen.

Van Tongeren: “Tijdens de campagne was het onze gezamenlijke taak de verschillen tussen onze partijen zo duidelijk mogelijk te maken. In de komende periode is het onze taak op zoek te gaan naar de overeenkomsten. In een nog verder versnipperd en verdeeld politiek landschap moeten we dat, meer nog dan vier jaar geleden, samen doen. De kernwaarden in het formatieproces zijn voor ons dan ook: luisteren naar elkaar en oprechte nieuwsgierigheid. We willen bruggen slaan tussen de partijen.”

De woordvoerders van de andere partijen hadden, in gesprek met presentator Marlies Claasen, allemaal ongeveer diezelfde wens uitgesproken. HOI Zutphen, nieuwkomer in de raad met één zetel, is in wezen opgericht met precies dat doel: “Meer transparantie voor de burger.” Het is volgens fractievoorzitter Lisette Beldman ver uit zicht geraakt.

Vijf eenpitters
Maar hoe dat aan te pakken bij deze ‘versplintering’? Dat woord gebruikte Mark Purperhart (CDA). “Inclusief mezelf komen er vijf eenpitters in de raad. Dan kun je niet om samenwerking heen. We hebben de afgelopen vier jaar vaak gezegd: de raad moet meer de regie nemen. Dit is een prachtig moment om dat scenario uit te werken. Misschien met een breed raadsakkoord? Niet alles dichttimmeren, maar werken aan een prioriteitenlijst. Ondanks al die verschillende kleuren en stemmen toch als één raad opereren.”
Petra Ackermans (Kies Bewust Lokaal) had een soortgelijk advies: “Geen hoofden tellen als er een motie [voorstel vanuit één of enkele partijen] is ingediend en het daarbij laten, maar breder met elkaar in gesprek gaan: wat bedoelen we als we het over bijvoorbeeld inbreiding hebben? Dan kun je veel meer stappen zetten. Zo ver liggen we niet uit elkaar.”

Slechts drie van de partijen boekten verkiezingwinst: Forum voor Democratie (FvD) (van 0 naar 3 zetels), HOI Zutphen (één op de valreep) en D66 (van 3 naar 5). De overige verloren of bleven gelijk. Waar GL/PvdA en Burgerbelang (van 4 naar 2) verloren, kwam coalitiepartij D66 juist bovendrijven. “Ons record in Zutphen tot nu toe was vier”, zei fractievoorzitter Yvonne ten Holder verheugd. “Aan ons de taak om het waar te maken”, verklaarde ze al op de verkiezingsavond. Ook zij pleit voor “goede samenwerking tussen raad, college en gemeentelijke organisatie. Hoe we met burgerparticipatie verder willen, hebben we mooi op papier staan, maar de praktijk is weerbarstig. De verkiezingsuitslag geeft ook aan dat er veel ongenoegen is.”

‘Voetjes op de grond’
Burgerparticipatie is makkelijker gezegd dan gedaan, benadrukte Karin Oldenhuis (ChristenUnie), die net als HOI onverwacht en tot haar grote vreugde een zetel wist te veroveren. “Je moet je niet beperken tot inwoners die van zich laten horen. Want veel mensen doen dat niet en we zijn er als politici ook voor hen. Dat is de grote opgave waar we voor staan. Met beide voetjes op de grond en in de samenleving.”

Dat sluit min of meer aan bij de beproefde werkwijze van de SP, die van oudsher zelf ‘de wijken ingaat’, beklemtoonde fractievoorzitter Mart de Ridder. Rick Verschure (Burgerbelang), nu nog wethouder, zei dat hij daar “gezond jaloers” op was. Hij verklaarde het verlies van zijn partij mede door het proces rond het dienstencentrum voor asielzoekers: zijn partij werd aansprakelijk gehouden voor een plan van het gehele college. Tijdens de verkiezingsavond had Frans Manders (GL/PvdA) al laten weten het te betreuren dat Burgerbelang in die hoek was beland.

Ook zei Manders dat zijn partij “niet van plan is een cordon sanitaire te leggen rond FvD”, dat er landelijk extreme standpunten op nahoudt. “We gaan horen wat zij vinden van lokale Zutphense zaken. Tot nu toe weten we alleen dat ze het azc willen sluiten.” Yvonne ten Holder: “Als we FvD niet serieus nemen, nemen we hun kiezers niet serieus.”

Grote blijdschap bij Lisette Beldman als ze hoort dat haar partij HOI Zutphen met één zetel mag debuteren in de gemeenteraad. Foto: Frank Mossink

Maandagavond noemde fractievoorzitter Chris Julius al enkele punten: FvD is tegen een autoluwe binnenstad en wil “meer veilgheid op straat”. “Die standpunten heeft een aantal andere partijen ook”, merkte presentator Claasen op, als aanzet tot ‘verbinding’.

Julius is 25, jong voor een raadslid, maar Yfke van Dijk (D66) spant de kroon. Net één maand achttien mocht ze voor het eerst stemmen én kreeg ze voldoende voorkeurstemmen voor een zetel. “ik zit in vwo 6, het examenjaar. Dus het wordt lekker druk.” Of ze al weet waarvoor ze zich als raadslid sterk gaat maken? “Ik wil eraan bijdragen dat we meer samenwerken, ook met jongeren. Ik ga verbinding zoeken met LEF.”
LEF is de enige van de dertien partijen op het stembiljet die geen zetel kreeg. Lijsttrekker Ellenora Maarsen zei tegen Claasen dat ze al wel weer over de teleurstelling heen was. En ze opperde meteen het idee voor een jongerencentrum.
Eén raadslid denkt alvast met haar mee: een leeftijdgenoot van D66.

Meer vrouwen dan mannen
GroenLinks/PvdA 7 (-2), D66 5 (+2), VVD 3 (=), FvD 3 (+3), Burgerbelang 2 (-2), Kies Bewust Lokaal 2 (=), SP 2 (-1), CDA 1 (=), Stadspartij 1 (=), Partij voor de Dieren 1 (-1), ChristenUnie 1 (=), Hoi Zutphen 1 (+1), LEF 0. Opkomst 60,9 procent (hoogste sinds 1994).

Dankzij voorkeurstemmen wordt niet Gerard Pelgrim, maar Mehmetali Görmez raadslid voor de Stadspartij. Bij de Partij voor de Dieren niet Wouter Welker, maar Evelien Westerbeek. De raad bestaat uit vijftien vrouwen en veertien mannen. De volgende ‘duidingsavond’ is medio april. Dan maakt Paul Smit het resultaat van zijn gespreksrondes bekend.