Zutphense coalitie verliest meerderheid. Nieuw college wordt puzzelen

ZUTPHEN – De rook is opgetrokken na een enerverende en spannende verkiezingsnacht in Zutphen. Uiterlijk morgenochtend (vrijdag) wordt de officiële uitslag bekend. Ook daarin zal GroenLinks-PvdA de grootste zijn, de fusiepartij staat op zeven zetels, nummer twee D66 op vijf. Opvallend feit: in tegenstelling tot de massale landelijke trend stemden in Zutphen minder kiezers op een lokale partij dan vier jaar geleden: 24 procent.

Door Sander Grootendorst

Dat is meteen al een interessant aspect van de uitslag: beide partijen maken deel uit van het afscheid nemende college, dat wil zeggen GroenLinks en PvdA nog als twee afzonderlijke eenheden met samen negen zetels. De combinatie verloor er dus twee. Terwijl mede-collegepartij D66 er juist twee won. De derde partij in het college daalde van vier naar twee zetels: de facto houdt het zittende college er dus 14 van de 16 over: onvoldoende voor een meerderheid. Komende maandag is de eerste verkennende bijeenkomst, waarvoor alle partijen zijn uitgenodigd.

Een optie is dat GL/PvdA en D66 verder gaan met de VVD, dat drie zetels heeft: 15 zetels zou een minimale meerderheid betekenen. Raadsnestor Bert Jansen deed deze suggestie, maar voegde eraan toe dat dat een broos geheel zou zijn. Bovendien verschilde de VVD de afgelopen vier jaar op tal van standpunten sterk van mening met de coalitie, zeker als het op de financiële onderbouwing van diverse plannen aankwam. “De VVD kan haar huid dus duur verkopen”, zei Jansen, alvast op de onderhandelingen vooruitlopend. Zou Burgerbelang daar dan toch nog weer bij passen? “De vraag is of je dan recht doet aan de uitslag”, zei Jansen.
Zijn eigen partij Kies Bewust Lokaal ging in de voorlopige uitslag enigszins verrassend terug van drie naar twee zetels. De partij voerde afgelopen jaren krachtige oppositie, maar had concurrentie van andere partijen die eveneens het “gebrek aan transparantie” en het “niet luisteren naar de burger” aan de kaak stellen, zoals nieuwkomer HOI Zutphen dat naar het zich laat aanzien één zetel heeft verdiend.

Petra Ackermans (Kies Bewust Lokaal) en Lisette Beldman (HOI Zutphen) in spannende afwachting van de uitslag. Foto: Frank Mossink

Nippertje
Dat was op het nippertje, dankzij de restzetelverdeling. HOI vierde de bekendmaking alsof het in de laatste minuut het winnende doelpunt had gescoord. “Ik had het echt niet meer verwacht”, zei lijstttrekker Lisette Beldman. “Toen ik de burgemeester hoorde zeggen: er komen twaalf partijen in de raad, dacht ik: het zal toch niet waar zijn?” HOI staat voor een transparante politiek, dichter bij de burger. Niet dat andere partijen daar géén voorstander van zijn. “Maar de afgelopen jaren is er toch te veel mis gegaan op dat gebied.”
De verhoudingen in de Zutphense raad zijn danig opgeschud door de andere nieuwkomer, Forum voor Democratie, dat drie zetels scoorde. “We hadden op twee gerekend, drie is nóg mooier”, zei lijsttrekker Chris Julius. “Meer mogelijkheden voor ons om Zutphen weer terug te geven aan de inwoners.” Hij verheugt zich op het raadslidmaatschap. “Ik ben nog jong, ik ga ongetwijfeld heel veel leren, ik heb er zin in.”
De deelname van FvD is in meerdere gemeenten een complicerende factor vanwege het extreme gedachtengoed. Zo wil de FvD het azc in Zutphen opdoeken (wat geen van de andere partijen wil). “Maar we gaan zeker geen cordon sanitaire rond de FvD optrekken”, zei ervaren PvdA-raadslid Frans Manders. “We zijn benieuwd naar de standpunten, waarvan we er officieel nog maar één kennen. Ook de FvD zal zich moeten uitspreken over de vele lokale onderwerpen waarbij ideologie vaak een zeer ondergeschikte rol speelt.”

Dienstencentrum
Volgens Manders heeft de kwestie rond het (uiteindelijk afgeblazen) dienstencentrum voor asielzoekers de verkiezingsuitslag beïnvloed. Het college had besloten dat het centrum er zou komen en wethouder Rick Verschure (Burgerbelang) was de woordvoerder van dat college. Dat werd hem door een deel van de Zutphenaren niet in dank afgenomen en kost de partij nu mogelijk twee zetels. Manders: “Maar het is niet terecht dat Burgerbelang dat alléén draagt. Het was een gezamenlijk collegebesluit.”

Manders denkt dat de vorming van een nieuw college – waarin zijn partij GL/PvdA het voortouw gaat nemen – “best lastig” zal worden. “Maar ik ben er toch ook optimistisch over.”
De constatering dat het college zou zijn ‘afgerekend’ staat haaks op de winst die coalitiepartij D66 boekte. De landelijke positieve trend kan een factor zijn geweest, maar zeker ook: “Onze enorme inzet”, zei lijsttrekker Yvonne ten Holder. “We hebben keihard gewerkt om de tweede partij van Zutphen te kunnen worden: vier jaar lang, en nu ook weer tijdens de campagne. Onze wethouder Sjoerd Wannet heeft het erg goed gedaan op belangrijke thema’s als vergroening en de natuur. Wow, vijf zetels! Die moeten we nu natuurlijk wel waarmaken… Dat gaat ons lukken.”

Yvonne ten Holder laat zich feliciteren met de winst die haar partij D66 behaalde. Foto: Frank Mossink

Jongeren
Waar de ene partij groter werd (D66), de ander iets kleiner (SP, PvdD), en sommigen gelijk bleven (VVD, Stadspartij, CDA en – op de valreep, door de restzetelverdeling – ChristenUnie): bij allemaal was er sprake van op z’n minst enige blijdschap – ze gaan de komende vier jaar meedoen.
Alleen LEF viel af: de jongerenpartij komt in de voorlopige uitslag dertig stemmen tekort. “Ontzettend jammer”, zei presentator Marlies Claasen. Burgemeester Jaeger beaamde dat. “Het is aan ons om de jongeren erbij te houden.” Claasen nodigde LEF uit om mee te praten op de ‘duidingsbijeenkomst’ maandagavond: “We willen allemaal horen wat jullie ervan vinden.”

Voorlopige zetelverdeling:
GroenLinks/PvdA 7 (-2)
D66 5 (+2)
VVD 3 (+1)
FvD 3 (+3)
Burgerbelang 2 (-2)
Kies Bewust Lokaal 2 (=)
SP 2 (-1)
CDA 1 (=)
Stadspartij 1 (=)
Partij voor de Dieren 1 (-1)
ChristenUnie 1 (=)
Hoi Zutphen 1 (+1)
LEF 0.

Opkomst 60,9 procent (hoogste opkomst sinds 1994).
De nieuwe raad telt hiermee twaalf partijen, een meer dan nu (FvD en HOI komen erbij, GroenLinks en PvdA zijn gefuseerd). De lokale partijen scoorden samen twee zetels minder dan bij de vorige verkiezingen.