Jubilerend Ontwerpbureau Luijendijk verder als Berlerbos

Bedrijf van Dirk Luijendijk vestigt zich per 1 maart onder nieuwe naam aan de Oude Borculoseweg 5 in Warnsveld

Door Rudi Hofman

ZUTPHEN/WARNSVELD - Voor de naamsverandering van het door hem in 2015 opgestarte ontwerpbureau zijn volgens Warnsvelder Dirk Luijendijk meerdere redenen: “Allang ben ik niet meer alleen werkzaam in het bedrijf en de nieuwe naam Berlerbos zegt meer over onze visie en de kwaliteit van de producten die wij leveren.”

Berlerbos is afgeleid van het Berlewalde, een oud bijna mythisch oerlandschap zoals dat in de middeleeuwen in de westelijke Achterhoek te vinden was. Hier hebben landschapsontwerper en bedrijfseigenaar Dirk Luijendijk, stedebouwkundig ontwerper Thimo Woerts en beplantingsdeskudige Thijs Eggink alle drie hun roots. Zij vormen samen het ontwerpteam van Berlerbos Stad & Landschap.

Inspiratiebron
In een vanwege de naamwijziging uitgebrachte folder staat dat de in oktober 2008 door B.J. Groenewoudt en L.J. Keunen beschreven historie van het Berlewalde het team ‘prikkelt’ om verder te kijken dan alleen inzetten op behoud en versterking van 19de-eeuwse cultuurlandschappen. De twee onderzoekers schrijven onder meer: ‘Berlewalde zou een belangrijke inspiratiebron kunnen zijn bij het vormgeven van nieuwe ruimtelijke opgaven’. Dit sluit volgens Luijendijk mooi aan bij zijn visie: een ontwikkeling moet inpasbaar zijn, als een logische vervolgstap in de tijdlijn van het cultuurlandschap.

Groene karakter
Van kinds af aan werkte Dirk in het hoveniersbedrijf van zijn ouders waarbij hij tuinen aanlegde en onderhield. Zijn groene karakter is geenszins uit de lucht komen vallen. “Mijn vader was ook natuurfotograaf, dus dat hele landschap zat er bij ons van huis uit ook in. Na mijn diensttijd (van 2009 tot en met 2013 was Dirk marinier, red.) ben ik Tuin- en Landschapsarchitectuur in Velp gaan studeren. Tijdens het derde jaar van die opleiding ben ik voor mezelf begonnen. De opleiding deed ik in deeltijd.”

Luijendijk startte zijn ontwerpbureau in 2015 aan huis. Hij woonde toen aan de Rijksstraatweg in Warnsveld en combineerde het werken voor zichzelf met een dienstverband bij een ontwerpbureau voor het landelijk gebied. Sinds 2018 is hij zich volledig op zijn eigen bedrijf gaan richten. Begin 2020 vestigde hij zich in een bedrijfsverzamelgebouw aan de Zonnehorst in Zutphen. In de jaren daarna kwamen eerst Thijs en later Thimo bij hem in dienst. 

Per 1 maart betrekt het team van Berlerbos Stad & Landschap het ouderlijk erf aan de Oude Borculoseweg 5, waar ook de woningen van Dirk en zijn moeder staan. Voor de bedrijfseigenaar geldt dus in zekere zin dat hij, net als in 2015, weer vanuit huis gaat werken.

Landschap staat nooit stil
De keuze voor de naam Berlerbos betekent volgens Dirk niet dat hij en zijn collega’s een soort oerbos willen gaan herstellen. “Maar we zien wel dat een landschap altijd in ontwikkeling is. Het staat nooit stil. In beleidsdocumenten wordt vaak teruggegrepen naar: hoe zag het landschap er honderd jaar geleden uit en ga dat herstellen. Dat is op zich een goed begin, maar zeker geen heilige graal.”

“Het leuke aan het Berlewalde is dat het ons laat zien dat landschap altijd in ontwikkeling is en elke ontwikkelstap zijn sporen nalaat in het landschap. Zo heeft ieder gebied zijn eigen regio-identiteit opgebouwd. Die verschillende identiteiten zijn wat het landschap zo mooi maakt en bevatten de ‘ingrediënten’ waar wij graag mee werken. Het vormt iedere keer de basis in onze projecten, zowel in een landschappelijke tuin als in een grootschalige gebiedsontwikkeling. Cultuur is daarin heel belangrijk. Honderd jaar geleden had elke regio zijn eigen architectuur. Een Twentse boerderij ziet er heel anders dan een Achterhoekse boerderij en die ziet er weer heel anders uit dan een oud-Hollandse stolpboerderij”, aldus Luijendijk.

Een goede landschappelijke inpassing is volgens Dirk noodzakelijk voor elke nieuwe ontwikkeling. “Pas als je weet hoe een gebied zich ontwikkeld heeft, dan kun je het ook mooi vormgeven naar de toekomst.” Die historische en culturele informatie vinden hij en zijn collega’s onder meer op verschillende websites waaronder het geologisch informatiesysteem (GIS) en op reliëf-, bodem- en historische kaarten.

Keukentafel
Het nadrukkelijk meenemen van de historische en culturele context van een gebied of locatie in een ontwerp is iets waarmee Berlerbos zich van veel andere bureaus onderscheidt. Opdrachtgevers reageren, zo vertelt Dirk, vaak blij verrast dat ze al bij de intake aan de keukentafel allemaal historische kaarten van hun erf te zien krijgen.

Dirk: “Dan weet ik al waar het nat en waar het droog is en ook hoe het vroeger heeft gezeten. Ook zijn opdrachtgevers verrast door de mogelijkheden die wij zien op het erf. Zeker in de gemeente Bronckhorst is er met het nieuwe beleid ‘woningbouw in het buitengebied’ qua erfontwikkelingen meer mogelijk dan men vooraf denkt. Op de meeste erven ligt wel een ontwikkelkans.”

Veel ontwerpbureaus doen volgens de Warnsveldse landschapsontwerper alleen maar tuinen. “Je hebt daarnaast landschapsontwerpers en stedebouwers, maar die zitten dan weer niet op het kleinschalige niveau van een tuin. Wij hebben alle schaalniveaus binnen onze projecten.” Volgens Thimo gaat het bij inbreidings- en uitbreidingsplannen om nieuwbouwprojecten van ruwweg 10 tot 150 woningen. 

Het zwaartepunt (60 à 70 procent) van de werkzaamheden van team Berlerbos ligt bij kleinschalige gebiedsontwikkeling. Hierbij moet je denken aan: stoppende boeren, of boeren die er juist een schuur of stal bij willen bouwen, plannen voor recreatie of kinderdagverblijven in het buitengebied en mantelzorgwoningen. Woningbouwprojecten zijn goed voor 20 à 30 procent van de opdrachtenportefeuille en tuinen hebben met 10 á 20 procent het kleinste aandeel. 

Over de beplantingsplannen van projecten zegt Thijs: “We kijken naar de Potentieel Natuurlijke Vegetatie, dat zijn de plantsoorten in de bosgemeenschap die zich van nature zouden vestigen op een plek. Soorten uit de juiste PNV slaan veel beter aan op de plek en zijn daarmee beter bestand tegen veranderingen in het klimaat. We zoeken planten bij de bodem en niet andersom.” Dirk voegt hieraan toe dat de architectuur van de woning meespeelt. “Het tuinontwerp moet iets doen met het ontwerp van de woning. De mensen die er wonen en de ruimtelijke context zijn medebepalend voor het ontwerp.”

Eenduidige werkwijze
Bij iedere klant geldt dat Berlerbos Stad & Landschap vooraf uitvoerig onderzoekt hoe een project het best landschappelijk ingepast kan worden. Het bureau geeft hier vervolgens duidelijk en gemotiveerd advies over en levert een gedetailleerd ontwerp in 2D aan. Wie dat wil, kan ook voor de optie van een 3D-presentatie kiezen.

Op de eerste tien jaar als zelfstandig ondernemer kijkt Dirk zeer tevreden terug. Hij geniet van zijn werk en is blij met zijn vaste krachten Thijs en Thimo. Zij geven aan het ook erg naar hun zin te hebben. “Als relatief klein bureau moeten we alle drie allround zijn, maar iedereen heeft wel degelijk zijn eigen specialisme”, aldus de eigenaar. 

Mooiere wereld
Op de vraag hoe hij denkt dat Berlerbos Stad & Landschap er over vijf jaar zal voorstaan, antwoordt Dirk Luijendijk: “Voor mezelf heb ik geen stip op de horizon gezet. We zijn nu een stabiel bedrijf. Groei is geen doel op zich. Het is mij erom te doen dat ik leuk werk heb, mijn geld ermee kan verdienen en de wereld een beetje mooier kan maken.”