Zutphen: 160 trafohuisjes erbij

ZUTPHEN/BORCULO – In heel Nederland moeten vóór 2040 liefst 50.000 extra transformatorhuisjes worden geplaatst om het stroomnet te versterken. Reken maar uit hoeveel dat er per gemeente zijn. In Zutphen gaat het om 160 stuks, liet wethouder Sjoerd Wannet onlangs aan de gemeenteraad weten.

Door Sander Grootendorst

Die gebouwtjes zijn over het algemeen geen pronkstuk in het stads- en dorpslandschap, maar je kunt niet zonder, want de elektriciteitsbehoefte van huishoudens, bedrijven en instellingen groeit gigantisch. Er is enige haast geboden, maar het moet toch ook omzichtig gebeuren: in Amsterdam-Zuid waren al felle protesten tegen een gepland transformatorhuisje, in de volksmond meestal trafohuisje genoemd: ‘Verlies van uitzicht, minder zonlicht, straatbeeld verpest’ – dat soort bezwaren. Ze werden door de gemeente gehonoreerd, die koos voor een alternatief, dat (zoals te verwachten was) op dezelfde bezwaren stuitte van omwonenden op de nieuwe plek.

Wannet deelde mee dat Zutphen een overeenkomst heeft gesloten met netbeheerder Alliander waarin is vastgelegd dat de 160 huisjes er vóór 2033 moeten staan. “Het betekent een grote druk op de openbare ruimte, daarvan zijn we ons bewust”, voegde hij eraan toe. “Maar we willen ook allemaal stroom hebben…” Met andere woorden: er is geen keus. Wel kun je proberen de ergernis aan hun nietszeggende uiterlijk te voorkomen, bijvoorbeeld door de huisjes te laten beschilderen. Zoals dit jaar aan de Hamersplaats (Wannet noemde die specifiek). Zutphens bekendste muurschilderingenkunstenaar, Tanja Papez, bracht de kleuren aan.

In de Zuidwijken ging, op initiatief van het Buurtnetwerk aldaar, eveneens dit jaar een project van start waarbij twee trafohuisjes werden beschilderd door kunstenaars die zelf in de wijk wonen: Michele Negele en Ingeborg van Dijk. Over de ontwerpen is eerst overleg met de buurt geweest, die ook kwam helpen bij het schilderen. De bedoeling is dat er meer huisjes volgen.

Wouter Welker (Partij voor de Dieren) vroeg Wannet of het mogelijk is de nieuwe trafohuisjes te voorzien van duurzaam begroeide daken. “Een zeer waardevolle suggestie”, zei de wethouder.

Amsterdamse School
Rijdend door Borculo popte Welkers opmerking weer even op. Aan de Burgemeester Bloemersgracht, vlak bij de Berkel en het historische centrum, staat een transformatiehuisje met een rieten dak. Fraai in harmonie met de ernaast gebouwde villa. Hiertegen zal de buurt destijds waarschijnlijk geen bezwaren hebben geuit, want het is een sieraad voor het oog. Werk uit 1922 van de Lochemse architect Bernard Beeftink, ook verantwoordelijk voor de bouw van een aantal elegante villa’s in zijn woonplaats.

Trafohuisje aan de Burgemeester Bloemersweg in Borculo, architectonisch in lijn met de villa ernaast. Foto: Sander Grootendorst

Beeftink werd beïnvloed door de principes van de Amsterdamse School, waarvan de aanhangers het rechtlijnige opvrolijkten met natuurlijke vormen, juist ook aan gebouwen die normaliter een toonbeeld van saai- en zuinigheid zijn, van sociale huurwoningen tot transformatorhuisjes. Die aanpak zou waarschijnlijk anno nu in de hoofdstad de kans op protesten ook kleiner maken.

Diverse trafohuisjes in Nederland zijn officieel monumenten, zo ook dat in Borculo. Een Rijksmonument zelfs. Je vindt er in de Achterhoek ten minste nóg eentje bij de voormalige waterzuiveringsinstallatie in Varsseveld (uit 1939).
Transformatorhuisjes van na de oorlog zijn gewoonlijk kleiner en ze hebben standaard-vormen zodat ze sneller door de vergunningstrajecten komen. Toch zetten gemeenten nog weleens echte architecten en kunstenaars aan het werk, zoals Arnhem het duo Carel Weeber en Peter Struycken, wat een eigentijds trafhuisje in de wijk Rijkerswoerd opleverde.

Transformatorhuisjes zonder opsmuk vallen nogal eens ten prooi aan spuitbusvandalen, die er op hun manier ook iets eigentijds van maken, dat in de regel géén sieraad voor het oog is. Het officieel beschilderen van de huisjes werkt ook als middel tegen ongewenste graffiti, aldus een woordvoerder van Buurtnetwerk Zuidwijken.

Van de bestaande trafohuisjes in Zutphen kunnen er nog heel wat een opknapbeurt gebruiken, de toekomstige krijgen misschien meteen al een aantrekkelijk aanzien: een snoer van kunstzinnige trafohuisjes door de hele gemeente. Kunstkenners zullen de samenhang zien en spreken van de principes van de Zutphense School.