Gesneuvelde piloot krijgt na tachtig jaar indrukwekkend eerbetoon

ZUTPHEN – “Kippenvel”, zegt Ed Radstake. Dat kun je ook aan hem zien. Maandag 9 september zijn drie vliegtuigen, zogenoemde Thunder Yaks, tot twee keer toe over de IJssel komen vliegen. En over het monument van Bill Abbott, de Nieuw-Zeelandse piloot, aangesloten bij de Britse Royal Air Force, wiens toestel hier vlakbij op 9 september 1944 door de vijand werd neergehaald. Exact tachtig jaar na dato is er een herdenkingsbijeenkomst.

Door Sander Grootendorst

Als jongen uit De Hoven – op een steenworp afstand staat zijn geboortehuis – had Ed zijn opa en oma over de crash horen praten, maar er was weinig concreets over bekend. De kleinzoon maakte er zijn missie van om te achterhalen wat er op die fatale dag was voorgevallen.
Het leek lang een mission impossible, maar met veel doorzettingsvermogen kon hij na jaren het verhaal reconstrueren. Niet in de laatste plaats dankzij Lenie Avezaath, 97 jaar inmiddels, en maandag aanwezig op de plechtigheid, kranig als altijd. Haar eigen gehoor laat het een beetje afweten, maar ze vertelt zelf aan ieder die het horen wil (en iedereen wil dat) hoe zij, als meisje van zestien, het vliegtuigwrak heeft zien liggen met de dode piloot ernaast. “Ik ben even blijven staan, ik dacht: wat een mooie jongen. Zoveel jonge jongens die de oorlog niet hebben overleefd, onvoorstelbaar. Zo zonde.”
William Gibbs Abbott werd 22 jaar.

Lenie verhuisde uit Zutphen om er jaren later weer terug te keren. Ze bezocht Bills graf op de begraafplaats aan de Warnsveldseweg. “Het lag er verwaarloosd bij. Ik ben er daarna week in, week uit naartoe gegaan om het te verzorgen.” Ook bij deze herdenking heeft ze de ingelijste foto van Bill meegenomen.
Radstake vertelt dat hij met zijn onderzoek ook de nabestaanden in Nieuw-Zeeland heeft kunnen bereiken. Die eindelijk de waarheid te weten kwamen achter de dood van Bill, de jongen die als kind al vogeleieren verzamelde om ze thuis te laten uitbroeden en zien uitvliegen. “Hij was gek op alles wat kon vliegen, dat wilde hij zelf ook.”
Maar natuurlijk niet als jonge vogel sneuvelen.

Missing man
De familie was ontroerd door de aandacht die Zutphen al die tijd aan Bill was blijven schenken, vooral dus het werk van Radstake en Lenie Avezaath. Een ontroering die nu als het ware wordt overgebracht door de drie vliegtuigen van het legendarische Yak-type, die in de Tweede Wereldoorlog hebben rondgevlogen. Zeker ook omdat het voorste vliegtuig wordt bestuurd door Stephan van Dijk, bijgenaamd Kiwi, een piloot met Nieuw-Zeelandse roots, hij groeide op in Auckland.
Na de eerste ‘doorkomst’ vliegen de drie een rondje om daarna een zogenoemde missing man formation te demonstreren. Het toestel voorop maakt zich los van de andere twee en verdwijnt symbolisch uit zicht, zoals ooit het toestel van Bill Abbot uit zicht was geraakt en zijn verhaal uit het geheugen gewist – bijna dan: Ed Radstake redde het van de vergetelheid.
Het monument, dat twee jaar geleden onder aan de uitkijkpost werd onthuld, gaat verhuizen naar de Heufse kant van de weg, nog dichter bij zijn geboortehuis. Hier werd in april, bij de herdenking van 79 jaar vrijheid in De Hoven, een tijdelijk monument onthuld voor alle Heufse burgerslachtoffers van WOII. Ook drie militairen worden er herdacht.

Passie
Radstake: “Ik vind het belangrijk dat ook de volgende generaties het verhaal van de oorlog meekrijgen. We hebben kinderen van vijftien, zeventien en achtentwintig. En al een kleinzoon. Laten ze vaders passie maar voortzetten… “ In de maatschappij is er steeds meer draagvlak voor, merkt Radstake. “Ik vind dat de gemeente Zutphen dat goed doet, wil graag burgemeester Jaeger bedanken voor het creëren van dat draagvlak.”
De burgemeester is op dat moment in gesprek met Lenie Avezaath, beter gezegd: zij met hem.
Voordat in de verte het geronk van de in Teuge opgestegen vliegtuigen klonk, was Jaeger een van de drie kransleggers bij het monument, samen met architect Friso Woudstra – die een wezenlijke financiële bijdrage leverde – en René Braam (vader van Radstakes schoonzoon) die bij Defensie werkt. Defensie is ruim vertegenwoordigd op de bijeenkomst. Bij het naderen van de yaks nemen zeven militairen plaats op het platform van de uitkijkpost, ter begroeting van de vliegtuigen.
Om half één ’s middags zijn ze er. Net zo laat als Bill destijds in zijn gevechtsvliegtuig. De hemel is na een regenbui opgeklaard, alle aanwezigen kijken omhoog, naar het indrukwekkende eerbetoon aan Bill. De tijd staat even stil.
Op het lint van de bloemenkrans is te lezen: “We will remember him.” Dat is nu officieel.
Kippenvel… en niet alleen bij Ed Radstake.