‘De beesten’ van Gijs Wilbrink krijgt volop vertaling en zijn meesterwerk krijgt vervolg

ACHTERHOEK - Het was intimiderend goed vonden vele literaire critici en zo kreeg debutant Gijs Wilbrink uit Ulft bijvoorbeeld vijf sterren voor zijn roman die zich deels in de Achterhoek afspeelt. In meerdere talen wordt het nu vertaald, maar hoe vertaal je de streektaal erin? De schrijver aan het woord.

Door André Valkeman

Het speelt zich allemaal in de Achterhoek af, te midden van motoren, stropers, nertsenfokkerijen en handeltjes die het daglicht nooit hebben kunnen verdragen. In dit mystieke grensland vol geheimen groeit de fictieve Tom Keller op, jongste telg van de beruchtste familie van de streek, en gezegend met een van God gegeven talent voor de motocross.

Het werd een vertelling en een debuut van Gijs Wilbrink waarmee hij als een vuistslag de literaire wereld binnenkwam. Niemand kende hem en na het boek De Beesten was hij daar ineens.

Vertaling
Het komt niet veel voor, maar Wilbrink gebeurt het. Zijn debuut wordt direct in meerdere talen vertaald. Zelfs in de meest obscure, zo blijkt. “Vorig jaar is De Beesten in Spanje en in Duitsland verschenen. Of ik moet zeggen: in de Duitse taal. Dus ook in Oostenrijk en Zwitserland. En op dit moment, heel binnenkort, verschijnt er zelfs een Macedonische vertaling.”

De heilige graal is er nog niet daar maar ook daar worden stappen naartoe gezet. Dat betreft een Engelstalige vertaling, waarmee de Britse en wie weet de Amerikaanse markt ontdekt kan worden door Wilbrink. 

“Maar voorlopig wordt hij helaas nog niet in het Engels vertaald.” Er liepen wat contacten richting die markt maar geen uitgeverij hapte nog. “Het is in zoverre de heilige graal dat weer andere buitenlandse uitgevers het makkelijker kunnen lezen. Engels is een taal toegankelijk voor alle werelddelen natuurlijk. Nog meer anderstalige uitgevers lezen je boek.”

Zijn vertalingen nu zijn vooral gekomen door literaire scouts die zijn boek aandroegen bij een uitgever. “Zoals het bijvoorbeeld in Spanje ging, mijn uitgever aldaar had mijn roman in geen letter gelezen, ze beheersen natuurlijk geen Nederlands. Ze vertrouwen dan volledig op het oordeel van die scout die Nederlands en Spaans kon en wilden het.”

De Engelstalige droom blijft. “Echter, de Engelse en Amerikaanse markt zijn nog eens extra moeilijk want de lezers daar zijn zo verwend met schrijvers uit Engeland en Amerika, die hebben zo’n rijk gebied, dat die niet zo geïnteresseerd zijn in buitenlandse boeken. Slechts tien procent van de markt is extern, zijn buitenlandse auteurs.”

Hoe vertaal je streektaal?
Het boek is er niet doorspekt mee, maar in De Beesten zit zeker Nedersaksische streektaal in dialogen. Hoe vertaal je nou Achterhoekse streektaal, een variant die van origine nog niet eens het Nederlands als voedingsbodem heeft, naar een andere taal? Kan dat eigenlijk wel?

Wilbrink: “Zeker lukt vertalers dat, dát is hun werk. Dat is echt iets voor de vertaler. Die maken daar een keuze in. Wat ik weet van Spanje en Duitsland bijvoorbeeld is dat ze daar een lokale streek hebben gekozen om het verhaal te laten afspelen.”

Een streek die vaak familier is in dat land met de streek waar het verhaal zich in Nederland afspeelt. De vertaler pakt een agrarische streek als de Achterhoek, maar dan gelokaliseerd in het land waarnaar het boek vertaald wordt. 

Wilbrink. “Zo is de streektaal van pakweg een Spaanse boerse streek gepakt, zodat tussen Spaans en Spaans met een accent een verschil zit in het boek. Daarmee komt die dynamiek van dominante taal en streektaal ook in zo’n vertaling.”

Wanneer Amerikaanse boeken naar het Nederlands worden vertaald, die zich in countrystreken afspelen, werkt het niet anders, schetst de schrijver. “Het gaat hetzelfde als een Amerikaanse roman naar het Nederlands wordt vertaald. Als daar een zuidelijke boer in zit, dan wordt little boy soms mien jong.”

Nieuw boek en muziek
Het boek De beesten verscheen oorspronkelijk in 2022, met een herdruk in februari 2024. Bijna vier jaar kan Wilbrink ervan genieten, stil gezeten heeft hij echter niet. Hij schreef aan zijn literaire opvolger. “Het is geen De Beesten II. Hooguit vind je in mijn nieuwe boek één of meerdere personages die ook in De Beesten voorkwamen.”

Eveneens dealt zijn opvolger met een beruchte familie in de oostelijke streek van Nederland. Dit keer alleen geen bedenkelijke bloedlijn die dingen doet die het daglicht niet kunnen verdragen, maar een familie die puissant rijk is. 

“De vertelling speelt zich voor een groot deel rondom de Achterhoek af maar ook voor een deel rondom Arnhem.” Zijn opvolger is weer een heel andere roman, belooft Wilbrink. Wanneer deze exact uitkomt is nog niet bepaald.

Tevens maakt hij weer muziek, hetgeen hij deed voordat hij zijn debuutroman afleverde. Wilbrink maakte ooit als frontman van de band Tenement Kids meerdere platen en toerde daarmee door binnen- en buitenland. “Ik speel nu met een punkachtig bandje, daar gaan we vast ook een keer het podium mee op, maar dat is iets voor de nog verdere toekomst.”