Met de kroontjespen en de inkt van haar opa

ZUTPHEN – De nieuwe stichting De Toeverlaat koopt kunstwerken aan en geeft ze in bruikleen aan musea. Het Museum Henriette Polak in Zutphen had vrijdag de primeur met de onthulling van The Objective Truth Factory van Carlijn Kingma. De kunstenaar onthulde bovendien dat zij de tekening maakte “met de kroontjespen en de inkt van mijn opa.” Haar zoontje Elliot wandelde intussen vanuit het publiek naar voren ging bij zijn moeder op schoot zitten.

Door Sander Grootendorst

Kingma brengt met haar werk gigantisch ingewikkelde maatschappelijke systemen in kaart: de geldstromen, de huisvesting, de rechtspraak. Ze verovert de wereld met haar kunst, haar cartografie. Dat grote viel vrijdag subtiel samen met het kleinschalige van familiebanden, van opa tot achterkleinzoon – voor een klein gezelschap in het auditorium van Musea Zutphen. Vergelijkbaar met dat minimalistische instrumentarium, pen en inkt, waarmee Kingma enorme complexiteiten te lijf gaat, uiterst gedetailleerd. Ze beeldt ze niet alleen uit, ze wil ze ook veranderen, door er in beeldtaal zo goed mogelijk over te informeren. Daartoe werkt ze samen met onderzoeksjournalist Thomas Bollen, haar partner, Elliots vader.

Dat allemaal vanuit Zutphen, waar ze in 1990 werd geboren en inmiddels weer naar is teruggekeerd, onverminderd dankbaar voor de kansen die haar ouders en de docenten op de vrijeschool haar hebben gegeven. “Dit is de plek waar ik geworteld en opgegroeid ben, waar mijn verhalen vandaan komen. Ik denk aan alle warme banden die ik hier heb.” Het maakte haar sterk genoeg om op de universiteit als architectuurstudent haar eigen weg te gaan. 

Over die betekenis van ‘Zutphen’ ging het ook in het gesprek tussen Kingma, museumdirecteur Paulo Martina en de Zutphense documentairemakers Bas Steman en Ariane Greep (hun film over Kingma’s geldstelsel-tekening was zelfs in New York te zien).

Vinger in de pap
Stichting De Toeverlaat is eveneens Zutphens, een idee van Cor Witbraad en Paul Woerlee, dat zich vrijdag voor het eerst concreet manifesteerde. “De Toeverlaat is er om musea te helpen bij het aanvullen van hun collecties”, legde Witbraad uit. “We spraken over onze plannen met veel museumdeskundigen. Daar kwam uit dat we een modus moesten vinden waarbij de musea aan de ene kant in volle vrijheid zouden kunnen handelen met de werken die ze in bruikleen krijgen, maar dat De Toeverlaat een vinger in de pap wil houden omdat musea niet altijd zelf, of helemaal zelf, over hun eigen collectie kunnen beslissen. Er worden soms niet-museale keuzes gemaakt. Zoals: een werk verkopen om van de opbrengst een speelplaats te verfraaien. En subsidiegevers zijn helaas niet zo bescheiden dat ze zich niet bemoeien met het museumbeleid. Ze zeggen: dat soort kunst liever niet, dit soort kunst liever wel. Dat vinden we ongewenst.”

De Toeverlaat wil in actie komen voor alle Nederlandse musea, maar “Zutphen heeft een speciale plek in ons hart”. Vandaar die primeur.

Museumdirecteur Martina: “We hebben de stichting geadviseerd dit werk van Carlijn Kingma aan te kopen omdat het helemaal past in het beleid van het Henriette Polak. We willen meer de nadruk leggen op kunst met een bepaalde urgentie en met een bepaald activisme. Geëngageerde kunst, maar wel in de figuratieve traditie die het museum kenmerkt.” 

Utopieën
The Objective Truth Factory (de fabriek waar objectieve waarheid wordt gemaakt) uit 2016 markeert het begin van Kingma’s architectonisch-kunstzinnig onderzoek, vertelde ze. “Het is in feite een stapeling van utopieën die in de loop van de geschiedenis zijn bedacht. Je ziet hoe onze samenleving altijd is gevormd is door met elkaar in gesprek te gaan.” Dat is in de huidige samenleving, en in de universiteiten als afspiegeling daarvan, niet meer goed mogelijk, stelt Kingma. “Ze zijn niet meer de vrijplaatsen die ze waren.” In Kingma’s tekeningen zijn de systemen te zien zoals ze functioneren maar ook de routes om eraan te kunnen ontsnappen. Het motto van dit werk: maak ruimte voor utopieën die kunnen leiden naar een eerlijkere wereld.

Misschien is dat de wereld van het kind. Staande voor het zojuist onthulde The Objective Truth Factory zei Witbraad dat hij zich nog kan herinneren dat hij als kind een kroontjespen hanteerde. Dat kwam Paulo Martina bekend voor: “Mijn hele lagereschoolperiode op Curaçao heb ik met een kroontjespen geschreven.”
In een flits zag je de twee voor je, als jongens in de schoolbank, hun pennen in de inktpot dopend. IJverig schrijvend en tekenend, precies zoals later Carlijn als meisje op de vrijeschool.

museazutphen.nl

 de-toeverlaat.nl