Lijnbaan laatste ambachtelijke touwslagerij valt binnenkort definitief stil

Albert Steenbergen: ‘Ik ben trots dat wij het zo lang hebben volgehouden’

GORSSEL – Roep in Gorssel ‘klimtouwen, klimnetten en touwladders’ en iedere volwassen inwoner zal direct de link met Touwslagerij Steenbergen leggen. Dit bekende familiebedrijf houdt binnenkort na 127 jaar en vier generaties op te bestaan. Daarmee eindigt ook meteen een eeuwenoude traditie van ambachtelijke touwslagerijen in Nederland, die rond 1700 zijn hoogtepunt beleefde. Destijds waren er vele honderden touwslagerijen. Die van de familie Steenbergen is/was de laatste.

Door Rudi Hofman

Eigenaar Albert Steenbergen (54) maakt deze maandagmiddag in september geenszins een geslagen indruk. Integendeel. Zijn ogen stralen en hij is druk en geconcentreerd bezig met het vervaardigen van een touwladder. Deze zal binnenkort in een gymzaal ergens in Nederland komen te hangen. “Dit is een kleine touwladder, we hebben ze ook wel van zes meter gemaakt”, zegt vader Gerrit Steenbergen, die met belangstelling het handwerk van zijn zoon gadeslaat.

Gerrit (88) werkte zelf van 1960 tot 2000 in de touwslagerij aan de Veldhofstraat. Toen in 1969 zijn vader Albert overleed, nam hij als derde generatie in de familie het roer over. “Toen ik begon waren er nog tweehonderd touwslagerijen, maar iedere keer ging er eentje af”, zegt Gerrit. Hij noemt zichzelf lachend een ‘echte vakidioot’. “Ik nam echt alle opdrachten aan. Iets maken wat een ander niet kan, dat gaf mij een kick. Ik heb zelf ook een aantal machines gemaakt die hier staan.”

Het was Gerrits opa – ook een Gerrit – die in 1900 in Eefde Touwslagerij Steenbergen begon. Hij had daarvoor als knecht bij een touwslager in Kampen gewerkt. In de jaren dertig verhuisde Gerrit het familiebedrijf naar de hoek Veldhofstraat/Lijnbaan in Gorssel en sinds 1959 zit het aan de Veldhofstraat 10a in een in de loop der jaren flink uitgebreid pand.

Lijnbaan
Achter het houten gebouw ligt de 180 meter lange lijnbaan. Op deze baan, die oorspronkelijk 200 meter was maar door woningbouw moest worden ingekort, maakt Steenbergen touw. Garens gesponnen van vezels - dit gebeurt elders -  gaan op het garenrek en worden getwijnd, gedraaid tot strengen. Die strengen worden op de lijnbaan met een tol in elkaar geslagen tot touw. De lijnbaan is alleen bij droog weer bruikbaar.

Vader Gerrit legde zich onder meer toe op de ‘bruine vloot’ (historische Nederlandse zeilschepen, red). Hiervoor maakte hij touwen, netten en kabelaringen van geslagen touw, die dienen als stootrand rondom een schip of decoratie. Hij had ook boeren als klant die bijvoorbeeld koetouwen, leidsels (voor paardenspan) en ploegrepen nodig hadden. Een leuke opdracht was, zo vertelt Gerrit, het maken van een paar honderd touwen voor het WK Touwtrekken.

Onvervangbaar
Albert begon op zijn achttiende in de touwslagerij. Dit was min of meer uit nood geboren. “Ik wilde onder militaire dienst uitkomen en op deze manier kon mijn vader aangeven dat ik onvervangbaar was voor het bedrijf. Ik had het snel in de vingers en vond het werk meteen leuk, daarom ben ik maar blijven hangen.”

In tegenstelling tot zijn vader besloot Albert hoofdzakelijk op één doelgroep te gaan focussen: bedrijven die gymlokalen inrichten. Denk hierbij bijvoorbeeld aan Nijha in Lochem, Bosan in Haaksbergen en Janssen Fritsen in Helmond. Voor hen vervaardigt Steenbergen Gorssel op ambachtelijke wijze klimtouwen, klimnetten en touwladders.

Hiervoor gebruikt Albert vrijwel alleen vlasgaren. Vlas is een natuurlijk product waar volgens hem steeds moeilijker aan is te komen, én waarvan de inkoopprijs de afgelopen jaren erg is gestegen. Overstappen naar kunststof garen is geen optie, omdat je dan bij het klimmen en klauteren geheid blaren overhoudt, legt de touwslager uit. “Bovendien wordt de vraag steeds minder en gaat de kwaliteit van vlasgaren achteruit.”

Deze ontwikkeling is een van de redenen waarom Albert besloot eind dit jaar te stoppen met het familiebedrijf. “Dit is het goede moment. Er komt hier een nieuwbouwwijk en dan kun je rekenen op klachten over geluidsoverlast. Ik wilde eigenlijk helemaal stoppen met touw. Je hebt hier het gebouw, eigen grond, de lijnbaan en het is toch een familiebedrijf.”

Mooie kans
Een aanbod van Touwfabriek Langman in Nijkerk om daar te komen werken, bracht Albert op andere gedachten. “Onze families kennen elkaar al heel lang. Hoewel we in het verleden ook concurrenten zijn geweest, zie ik het als een mooie kans om per 1 januari bij Langman aan de slag te gaan. Ik neem mijn eigen oude machines mee en ga eigenlijk precies hetzelfde doen als hier in Gorssel. Daarnaast hoop ik ook nog nieuwe dingen te leren en mijn kennis met anderen te kunnen delen.”

Over het feit dat met het einde van Touwbedrijf Steenbergen een eeuwenoude Nederlandse traditie van ambachtelijke touwslagerijen verdwijnt, zegt Albert: “Tot twee jaar terug waren de gebroeders Deetman in Elburg en wij nog de enige twee. Zij zijn al eerder gestopt. Ik ben trots dat wij het zo lang hebben volgehouden.” Waarschijnlijk in week twee van december zal Albert Steenbergen zijn laatste werkdag aan de Veldhofstraat volmaken. Voor gedeeltes van het pand heeft hij al huurders gevonden.

Museum gezocht
Grote wens van Albert en Gerrit Steenbergen is dat hun indrukwekkende collectie van machines en gereedschappen een permanente plek in een Nederlands museum krijgt. “Uiteindelijk is het toch industrieel erfgoed.”

Twee leuke weetjes
1. In 2009 overhandigden toenmalig kroonprins Willem-Alexander en prinses Máxima aan de toenmalige first lady van de VS, Michelle Obama, een bijzonder geschenk. Deze zogeheten Ottoman-poef was ontworpen door de bekende Nederlandse ontwerper Christien Meindertsma. Het designmeubel was volledig gemaakt van vlassnoer dat met de hand was gedraaid en geslagen op de lijnbaan van Touwslagerij Steenbergen. 2. In de loop der jaren leverde Touwslagerij Steenbergen bijdragen aan diverse televisieprogramma’s waaronder: BinnensteBuiten, Eigen Huis & Tuin en Wroeten (cultuurhistorisch programma met presentator Arjan Ederveen).