Documentaire ‘De maquettebouwer’ van Zutphenaar John Post in première

ZUTPHEN - Maquettebouwer Constant Willems werkte vijf jaar aan een waarheidsgetrouwe miniatuurweergave van de stad Zutphen in 1485. Over hoe het megaproject tot stand kwam maakte de Zutphense filmmaker John Post een boeiende documentaire met de titel De maquettebouwer. De film beleeft op zaterdag 29 april zijn première in Luxor.

Door Emy Vesseur

De maquette van Zutphen 1485, waarop iedere straat en ieder huis van de oude stad, de Nieuwstad, de Spittaalstad en een stuk van de omgeving exact is nagebouwd op schaal 1:500, was afgelopen jaar de grote publiekstrekker op de tentoonstelling ‘Als stadsmuren konden spreken’ in Musea Zutphen. Film- en animatiemaker John Post maakte een boeiende documentaire rond de totstandkoming van de maquette en volgde hiervoor vier jaar lang de maker, maquettebouwer Constant Willems. 

Crowdfunding
Filmmaker John Post kent maquettebouwer Constant Willem van projecten voor onder meer Stadsmuseum Bergh en het nog te openen Hanzemuseum in de Bourgonjetoren, waaraan ze nauw samenwerkten. “Met mijn bedrijf Post Media Producties verzorgde ik animaties bij de maquettes die Constant had gemaakt”, vertelt Post in zijn studio aan de IJsselkade.

“Toen ik hoorde over zijn project Zutphen 1485, dacht ik eerst aan een korte documentaire van tien minuten voor een filmreeks over ambachten. Maar na drie jaar had ik zó veel materiaal, genoeg voor een langere film.” De financiering kwam tot stand door crowdfunding met als hoofdsponsors het Wijnhuisfonds, het Erfgoedcentrum en Schotman restauraties. Hans Heesen zegde toe dat de film bij Luxor in première kon gaan. Want dat is volgens Post toch het mooiste: “Op het grote doek van een echte bioscoop.”

Openluchtmuseum
Constant Willems begint in december 2017 aan zijn opdracht om Zutphen in 1485 na te bouwen in het klein. Aanleiding is het te openen Hanzemuseum in de Bourgonjetoren, waar de maquette een prominente plek zou krijgen. Uiterst geduldig, met oog voor detail en respect voor de geschiedenis bouwt hij aan zijn maquette op de zolder van zijn huis aan de Kuiperstraat. “Vanaf 2019 ben ik hem gaan volgen. Het toeval wilde, dat ik mijn werkplek destijds tegenover zijn woonhuis had”, vertelt Post.  “Elke keer als hij begon aan een stadsdeel of er een af had, ging ik naar de overkant om te filmen”.

In de opnames vertelt Willems over de specifieke straten en het gebied eromheen, zijn werkwijze en de gekozen weergave. We zien zijn rood-witte kater Marcel, die hem onafgebroken gezelschap houdt, en ook zijn vrouw Trudy komt voorbij. Voor close-ups van de maquette gebruikte Post een speciale lange lens, waardoor het lijkt alsof je in de straten tussen de huizen staat. Om Willems’ toewijding te begrijpen, filmde Post hem ook bij een bezoek aan het Openluchtmuseum in Arnhem. Daar zag hij als kind voor het eerst maquettebouwers aan het werk en werd het zaadje voor zijn passie geplant.

Reconstructies
Om te bepalen hoe een pand er in 1485 ongeveer uitzag, kreeg Willems hulp van stadsarcheoloog Michel Groothedde en bouwhistoricus Jeroen Krijnen van de gemeente Zutphen. Van heel veel middeleeuwse panden was namelijk niet meer bekend dan de plek waar ze stonden en wie de bewoners of eigenaren waren. Op basis van oude prenten en illustraties, hypotheekakten en stadsrekeningen, kadasterkaarten, metingen en bezichtigingen van bestaande panden ter plekke kon een pand bij benadering worden gereconstrueerd.

Post: “Door de coronabeperkingen kon ik jammer genoeg niet bij hun overleggen zijn. Daarom laat ik Groothedde en Krijnen in de film ieder apart aan het woord.” Dat levert interessante wetenswaardigheden op. Groothedde legt bijvoorbeeld uit waarom is gekozen voor 1485, het jaar waarin Hanzestad Zutphen zijn eerste IJsselbrug kreeg en de handel over land toenam, en Krijnen vertelt dat de tussenmuren van panden vaak nog wel middeleeuws zijn. Ook gaat Erfgoedmanager Hendrik Haafkens in op de plannen voor het toekomstige Hanzemuseum in de Bourgonjetoren, waar de maquette zijn definitieve plek krijgt.

Ode aan Zutphen
Door de inzet van diverse film- en animatietechnieken weet Post zijn gefilmde onderwerp nog aantrekkelijker te maken. Zo wordt de documentaire geïntroduceerd door een landelijk bekende geschiedenisexpert (wie blijft een verrassing), horen we een voice-over met de aangename stem van Louise Broekhuyzen, drijven er wolken boven een middeleeuwse kaart van Zutphen, zien we timelapse-opnamen van bijvoorbeeld de Walburgiskerk en filmt hij Willems vanaf de zolder van de overburen. Opnames tijdens Open Monumentendagen en met drones vanuit de lucht tonen de stad met haar directe omgeving in al haar schoonheid. Deze beelden tezamen met de speciaal door Carsten Altena gecomponeerde en gearrangeerde piano- en cellomelodieën maken dat De maquettebouwer niet alleen een ode is aan Constant Willems, maar vooral ook aan Zutphen.

Na de première in Luxor wordt De maquettebouwer dit najaar in twee delen uitgezonden op TV Gelderland. Post hoopt ook nog op een aantal landelijke vertoningen. “Omroep Max is benaderd en als ik aan de voorwaarden voldoe, volgt misschien ook wel een inzending naar het IDFA.”

De maquettebouwer, zaterdag 29 april in Luxor, aanvang 13.00 uur. Tickets 6 euro via de website of aan de kassa in het theatercafé.

luxorzutphen.nl