Anjo Lodewijks geniet van werk aan ‘ultieme’ verzamelwebsite over Zutphen in WO II

ZUTPHEN - Alle informatie over de Tweede Wereldoorlog in en rondom Zutphen onder één noemer brengen. Deze torenhoge ambitie heeft Zutphenaar Anjo Lodewijks met www.zutphen40-45.nl. In de aanloop naar 4 en 5 mei zegt hij nu zover te zijn dat hij de site als ‘een serieus podium over deze periode’ durft te presenteren. De site bevat onder meer uitvoerige lijsten van boeken, verhalen en films over de oorlog, een tijdlijn, een uniek dagboek van moeder en dochter Strubbe van de Warnsveldseweg 35 en overzichten van de vele gevallen burgers, verzetsstrijders en militairen tijdens WO II in Zutphen. Hoog tijd voor een nadere kennismaking met de bezielde initiatiefnemer. Wat drijft hem en hoe gaat hij te werk?

Door Rudi Hofman

Waar komt jouw fascinatie voor de Tweede Wereldoorlog in relatie tot Zutphen vandaan?
“De fascinatie heb ik altijd gehad en is mogelijk gewekt door de vele verhalen van mijn ouders. In relatie tot Zutphen omdat ik er woon en omdat ik tijdens mijn vijf jaar onderzoek voor de Stolpersteine Stichting Zutphen veel waardevolle info ontdekte die echter helaas her en der verspreid was te vinden, in plaats van onder één noemer.”

Met welk idee en wanneer ben je ooit begonnen aan de site zutphen40-45.nl/?
“Het idee ongeveer anderhalf jaar terug was het opzetten van één platform voor alles met betrekking tot deze periode. En dan vooral voor de jeugd, waar de interesse voor de oorlog nog steeds groot is. Voor hen wordt de huidige periode makkelijker verklaarbaar door de kennis van deze periode.”

Hoeveel uren werk heb je hier inmiddels in zitten?
“Ruw geschat ongeveer 1.500 uur. Ik ben er elke werkdag zo’n vijf uur mee bezig. En ik geniet er elke dag weer van dat ik aan deze site mag werken. Het blijf een máchtig interessante periode waarin zo veel is gebeurd. Interessant is de ontsluiting van sommige tot op heden gesloten archieven met weer nieuwe informatie.”

Welke bronnen heb je zoal geraadpleegd?
“De bronnen zijn vooral het Erfgoedcentrum Zutphen, het NIOD (Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies in Amsterdam, RH),  de Stentor, weekblad Contact en daarnaast vele, vele nationale en internationale bronnen.”

Op welke manier probeer je de site ook voor de jeugd interessant te maken?
“Door het zo toegankelijk mogelijk te maken (geen ellenlange tekstblokken), rekening te houden met hun visuele instelling (vooral een foto of film het verhaal te laten vertellen) en rekening te houden met het gegeven dat veel info door hen wordt verkregen via hun smartphone (groot lettertype).”

Hoe ben je op het dagboek van moeder en dochter Strubbe gestuit, die tijdens de oorlog aan de Warnsveldseweg woonden, en wat maakt hun beschrijvingen zo bijzonder?
“Door puur toeval, toen ik ergens een dagboek tegenkwam van een Friese journalist, die bleek een vriendin in Zutphen te hebben. Hij gaf zijn verhalen weer in een eigen dagboek. De verhalen van moeder en dochter aan de Warnsveldseweg 35 uit Zutphen zijn uniek, omdat je hun ervaringen als het ware voelt en meebeleeft: de angsten, de ontreddering, de ‘Moffenhaat’ et cetera. Je hoort de Duitse soldaten met de ijzeren noppen onder hun laarzen passeren of de vele tanks en kanonnen. De Warnsveldseweg was toen de hoofdaanvoerroute van het oosten van Holland naar de IJsselbrug.”

Welke gebeurtenis tijdens WO II in Zutphen heeft op jou persoonlijk de meeste indruk gemaakt en waarom?
“De deportatie van onze ongeveer 400 Joodse medeburgers. Vaders, moeder en hun kinderen. Vaak met hun baby’s op de arm. Tot op de dag van vandaag nog steeds iets dat ik niet kan bevatten. Men kreeg een kwartier om een koffertje te pakken en hun huis en haard te verlaten, om nooit meer terug te keren. En de ongeveer veertig die terugkeerden, kregen een ijzige ontvangst, vaak door mede-Zutphenaren die ook getraumatiseerd uit de oorlog waren gekomen. Het emotioneert mij nog steeds als ik het probeer te visualiseren.”

Klopt het dat een overzicht van oorlogsmonumenten in de gemeente Zutphen ontbreekt?
“Ik ben een overzicht nog nergens tegen gekomen, maar dat wil niet zeggen dat het er niet is. Mogelijk ergens in een file of op een internetpagina.”

In het uitgebreide overzicht van films over de oorlog staat ook de korte film ‘Zutphense winkels en hun clientèle in 1924’. Waarom?
 “Je probeert via zo veel mogelijk foto’s en films een indruk te geven hoe het toen was. Hoe moeilijk dat ook blijft. Ik heb helaas nog geen film uit bijvoorbeeld 1944 kunnen vinden.”

Zijn er nog thema’s die tot op heden niet of nauwelijks aan bod komen op de site?
“Een oral history, als er nog mensen zijn die het kunnen navertellen. Het ontbreekt mij echter aan tijd om dit van de grond te krijgen. Het zou mooi zijn als iemand zich daarvoor zou willen inzetten.”

Hoe kunnen (oud-)Zutphenaren jou eventueel helpen om de site nog vollediger te maken?
“Met alles van wat zij denken dat op deze site thuis hoort. Zoals bijvoorbeeld foto’s en natuurlijk films van Zutphenaren tijdens deze periode. Maar vooral met het aanreiken van alle boeken die over Zutphen in deze tijd zijn geschreven! Heel veel van deze boeken brengen geen geld meer op en blijven bij de schrijver of uitgever in de kast. Wat zou het toch een mooi gebaar zijn als wij in staat worden gesteld deze boeken te laten digitaliseren zodat velen tot in lengte van jaren de vaak zeer interessante verhalen zouden kunnen lezen op onze site.”

In april 2025 wordt in Zutphen ongetwijfeld uitvoerig aandacht besteed aan 80 jaar bevrijding. Wat hoop jij tegen die tijd met jouw site te hebben bereikt?
“Als de tijd mij wordt gegund een zo volledig mogelijk overzicht van deze dramatische periode. Dat als men iets zoekt over Zutphen in deze periode men het op deze site kan vinden.”

Kijk voor meer informatie op: https://www.zutphen40-45.nl/

Anjo Lodewijks (74) woont al een kleine veertig jaar in Zutphen. Hij werd geboren in Groenekan (Utrecht) en was in zijn loopbaan actief als reclameadviseur en uitgever. Hij is getrouwd, heeft twee dochters en drie kleinkinderen (“en er is er één onderweg”).