‘Bankier van het verzet’ blijvend herdacht aan IJsselkade

ZUTPHEN – Walraven van Hall was zijn naam. Effectenmakelaar zijn beroep. De geboren Amsterdammer woonde van 1931 tot begin 1940 aan de IJsselkade in Zutphen. Daar wordt volgende week een plaquette onthuld ter herinnering aan de man die zich ontpopte tot de ‘Bankier van het verzet’. “Een held in de ware zin van het woord.”

Door Sander Grootendorst

Van Hall – roepnaam Wally – was directeur van de in Zutphen gevestigde bank Oyens & van Eeghen. Zijn verblijf in de IJsselstad ging bepaald niet ongemerkt voorbij. “Hij schudde de boel hier behoorlijk op”, zegt Zutphenaar Pieter Arkesteijn, degene die Van Hall uit het Zutphense vergeetboekje haalde en al initiatiefnemer was van een eerdere herdenkingsplechtigheid, in 2020. “Van Hall was ook actief voor Zutphen Vooruit – de tegenwoordige VVV –, de Oranje Sociëteit en nog veel meer. Hij kreeg voor elkaar waarvan anderen dachten dat je er geen moeite voor hoefde te doen omdat het toch niet zou lukken. 

Onlangs kwam ik erachter dat hij erin is geslaagd de beroemde dirigent Mengelberg met het Concertgebouworkest naar de Buitensociëteit te halen. De gemiddelde Zutphenaar zou niet eens op het idee zijn gekomen.” Arkesteijns omschrijving van heldendom: “Iemand die opstaat, iemand die zegt: laat mij dat maar doen. En die vervolgens mensen met zich meekrijgt. Je hebt ze in alle geledingen van de maatschappij; die zou zonder zulke helden niet kunnen draaien. De ‘gentle heroes’, zoals de Amerikaanse dichter Richard Sikken schrijft, de ‘zachtmoedige helden’. Sikken werd bij de bijeenkomst in 2020 aangehaald door Richard Kalff, zoon van Jan Kalff, voormalig bestuursvoorzitter van ABN AMRO, rechtsopvolger van Oyens & Van Eeghen.

Wat Walraven van Hall tijdens de oorlogsjaren deed is zo bezien heldendom in het meervoudig kwadraat: “Van Hall stond mede aan de basis van het Nationaal Steun Fonds (NSF), dat hielp bij het financieren van de illegaliteit en de onderduik in Nederland. Hij speelde een cruciale rol bij het verstrekken van geld aan het verzet en aan duizenden spoorwegstakers, ondergedoken joden en zeelieden. Om dat mogelijk te maken, pleegde hij samen met zijn broer Gijs - de latere burgemeester van Amsterdam - de grootste bankfraude in Nederland ooit.” Met instemming van de regering in Londen kwam dankzij vernuftig opereren van de bankier 51 miljoen gulden aan vervalst geld beschikbaar. Historici als Loe de Jong en Geert Mak bestempelen Van Hall als “de spin in het web van de illegaliteit”.

Arkesteijn: “Dat deze man hier heeft gewoond en gewerkt en óók zijn nek heeft uitgestoken voor de Zutphenaren, is voor mij een belangrijke reden om voor hem aan de IJsselkade een blijvend ‘lieu de mémoire’ te creëren, zoals dat zo mooi heet: een plek van herinnering.” Walraven van Hall overleefde de oorlog niet. Hij werd verraden en op 12 februari 1945 in Haarlem door de bezetter gefusilleerd. Exact tachtig jaar na dato is er volgende week woensdag een besloten samenzijn, in aanwezigheid van onder anderen Julie Habraken (de kleindochter van Gijs van Hall), en burgemeester Wimar Jaeger. Zij zullen de plaquette onthullen.