Hanzesteden Rees en Zutphen vinden elkaar

ZUTPHEN – De Duitse Rijnstad Rees en IJsselstad Zutphen zijn een samenwerkingsproject begonnen, gefinancierd door de Euregio Rijn-Waal. Het motto: ‘Gedeelde geschiedenis, gedeelde toekomst’. Het project gaat kleinschalig van start. In een later stadium sluiten Emmerich (am Rhein) en Deventer (aan de IJssel) zich aan.

Door Sander Grootendorst

Het project bestaat uit drie delen: zo zijn er excursies voor scholieren en studenten uit Duitsland en Nederland, die de basis moeten vormen voor “geschreven en geïllustreerde verhalen over hun Hanzesteden” (dat waren Rees en Zutphen in de middeleeuwen allebei). Scholieren van  Gymnasium Aspel in Rees brachten en hun leeftijdgenoten van het Eligant in Zutphen waren al in elkaars stad op bezoek en bezochten er de musea.

Een wetenschappelijke adviesgroep van Duitse en Nederlandse experts gaat de gedeelde Hanzegeschiedenis onderzoeken om zo inspiratie te kunnen bieden voor grensoverschrijdende activiteiten, waarbij ook een beroep wordt gedaan op de verbeelding. Dat moet uiteindelijk resulteren in een boek.

De basis van het samenwerkingsproject is een “gedeeld, eeuwenoud historisch erfgoed”. Zutphen is de oudste middeleeuwse stad van Gelderland (gesticht rond 1195). Rees is de oudste stad (gesticht in 1228) aan de Rijn ten noorden van Duisburg. 

“We zijn ervan overtuigd dat we door het ontdekken en communiceren van onze gedeelde geschiedenis ook de huidige Europese gedachte van grensoverschrijdende vriendschap kunnen versterken”, stelt projectleider Veit Veltzke. Met zijn Nederlandse collega’s hoopt hij dat dit project “de aanzet zal geven tot een langdurige, levendige stedenband met brede burgerparticipatie”.

Volkshuis
Nadat een afvaardiging van de Historische Vereniging Zutphen (HVZ) al eerder in Rees te gast was geweest, brachten drieëndertig leden van Ressa – zo heet de historische vereniging in Rees – op dinsdag 19 augustus een tegenbezoek. Centraal stond een gezamenlijke lunch in het Volkshuis. HVZ-voorzitter Adriaan van Oosten (ex-wethouder) heette de bezoekers in mooie Duitse volzinnen welkom; vertelde onder meer dat het Volkhuis als sinds zijn oprichting in 1898 alcoholvrij is. Van Oosten nam zelf plaats aan de tafel waar ook wethouder Sjoerd Wannet en de plaatsvervangend voorzitter van Ressa, Michael Scholten, aanschoven. De achternaam van laatstgenoemde toonde maar weer eens aan hoe vloeiend landsgrenzen zijn. Je spreekt hem hier wel anders uit dan daar: Sjolten.

“Onze historische vereniging is een beetje jaloers op Zutphen”, zei Scholten. “In maart 1945 is Rees door de Britten vrijwel compleet weggebombardeerd. Behalve de vestingmuur is er niets meer van de prachtige oude stad over. Als we zoals vandaag door Zutphen wandelen, dringt het tot ons doordringen dat Rees er ooit ongeveer zo uitzag.”
Zutphen werd die ellende grotendeels gespaard, maar kwam toch evenmin ongeschonden uit de strijd. Bij de rondleiding zou stadsgids Nico Lubbers het gezelschap later wijzen op het door de geallieerden per abuis verwoeste deel van Zutphen, ruwweg tussen Nieuwstad en station. “Ook zeer tragisch, zeker omdat er doden te betreuren waren.”

Wunderschön
De geschiedenis is voor velen een aaneenschakeling van oorlogshandelingen en van vijandschap, maar culturele en economische belangen hebben door de eeuwen heen ook voor allerlei soorten van verbinding gezorgd. Zo zijn Wannet (historicus van huis uit) en Scholten ervan op de hoogte dat Rees en Zutphen al duizend jaar geleden een connectie hadden, waaraan de naam van het gymnasium nog herinnert: “Aspel is een klein stadsdeel van Rees, er staat een wunderschönes klooster”, zegt Scholten. “Daar was vroeger de school gevestigd, ik heb er nog op gezeten. Het gymnasium is in 1986 naar een nieuw gebouw gegaan, waarbij het de naam heeft behouden.” En die naam verwijst dan weer naar Irmgard van Aspel, die een dochter van de graaf van Zutphen zou zijn geweest. Dat was in de elfde eeuw.

Waar Zutphen zichzelf als trotse Hanzestad-met-rijk-verleden is blijven promoten, kwam Rees er pas kortgeleden achter dat het wel degelijk deel heeft uitgemaakt van het middeleeuwse Hanzegenootschap, zegt Scholten. In de moderne tijd kwam er een nieuw verbond voor in de plaats, dat samenwerking nastreeft op toeristisch-cultureel-historisch gebied. “Rees is daar vorig jaar lid van geworden.”

Er valt zeker voor de ‘kersverse’ Hanzestad Rees nog heel wat te onderzoeken, Veit Veltzke (die er in het Volkshuis niet bij kon zijn) is speciaal aangesteld om zich daarin te verdiepen. Van Oosten laat weten dat vanuit Zutphen Hanzedeskundige Hanno Brand zich bij het project zal aansluiten. Hij is een van de auteurs van een begin dit jaar verschenen boek over de Hanze, waarin onder meer de rol van drie Zutphense broers bij de stichting van de Noord-Duitse stad Wismar wordt belicht.
Er zit ongetwijfeld nog veel in het vat, dat wordt spannend.
De HVZ brengt op 16 september weer een bezoek aan Rees.