Bloedbad 1572 in Zutphen: geen mythe, maar waarheid

14 februari 2023, 16:09 Algemeen

ZUTPHEN - Dat de Spaanse troepen in 1572 in Zutphen een verschrikkelijk bloedbad aanrichtten, is helemaal geen fake-news. Juist de ontkenning van dat bloedbad vertekent de ware gebeurtenissen. Dit betoogt advocaat Hugo Smit, die in Zutphen opgroeide, in een reactie op het boek van historicus Johan Visser dat vorig jaar over deze kwestie verscheen. Smit vindt onder anderen historicus René van Stipriaan aan zijn zijde. Volgens beiden heeft Visser al te vlot naar een ‘opzienbarende’ conclusie toegewerkt. Waarmee hij prompt het landelijke nieuws wist te halen. Zijn boek werd bekroond met de Robert Fruinprijs voor geschiedkundige scripties.

Kern van Vissers visie is dat predikant Willem Baudartius, die in de zestiende eeuw over de aanval op Zutphen publiceerde, de gevolgen opzettelijk enorm zou hebben overdreven omdat hij de katholieke Spanjaarden in een extra kwaad daglicht wilde stellen. “Maar Baudartius zat niet fout, Visser heeft bakzeil gehaald”, zegt Smit. Visser stelt dat de Spanjaarden het op de vijandige militairen hadden gemunt, die in Zutphen gelegerd waren, en niet zozeer op de burgers.

Onjuist, aldus Van Stipriaan, die bovendien opmerkt dat Visser zichzelf tegenspreekt. “De enige die de massamoord ontkent, is Johan Visser. Hij lijkt zijn eigen tunnelvisie te hebben gecreëerd en draagt zelf in tal van citaten de feiten aan dat er in Zutphen wel degelijk veel slachtoffers vielen, ook onder burgers. Doden die gevonden zijn in huizen, dat kunnen bijna alleen maar burgerslachtoffers zijn. Dat hier sprake was van een grote slachting onder Geusgezinde (Oranjegezinde, SG) burgers is onloochenbaar. Johan Visser bewijst zich als een behendig onderzoeker. Maar de theorietjes kan hij beter achterwege laten.” (Samenvatting citaat in NRC, 6 januari 2023).

Baudartius-kenner C.L. Freeke had in het Reformatorisch Dagblad al eerder grote vraagtekens gezet bij Vissers onderzoek.

Toen Hugo Smit in november vorig jaar bij het symposium over 1572 in de Walburgiskerk kritiek uitte op Vissers bevindingen, lieten Visser en zijn Leidse studiebegeleider, historica Judith Pollmann, weten dat ze daarvoor open stonden, maar dat hun standpunt (‘geen slachting onder burgers’) vooralsnog als een huis overeind stond. Smit zette zijn kritiek vervolgens op schrift in een klein boekwerk - ‘fraai uitgegeven’, aldus Wim Boevink in zijn rubriek in deze krant. Het heet: Zutphen. Vloeken in de kerk. Geen bloedbad in 1572? Fake-News?

Gruwelijk
In een VPRO-interview op 9 januari van dit jaar nam Visser nadrukkelijk gas terug: “In 1572 zijn in Zutphen burgers gedood. Het is niet uitgesloten dat er een bloedbad heeft plaatsgevonden. Recent is gebleken dat een militair in 1572 heeft verklaard over 180 dode burgers. Mijn boek is niet zwart-wit. Ik ontken helemaal niet dat er een bloedbad heeft plaatsgevonden. Ik ontken niet dat er burgers zijn omgekomen. Wat in Zutphen gebeurde was gruwelijk.”

“Kortom”, zegt Hugo Smit, “Visser gaat af als een gieter. Er blijft geen spaan heel van zijn opzienbarende, met veel tam-tam gebrachte nieuws. Ik snap niet dat hij de Robert Fruinprijs heeft gekregen. Voor mij gaat het boek de geschiedenis in als ‘de misser van Visser’.”

Na een lezing in de Sint-Janskerk noteerde Visser eind oktober in het recensie-exemplaar voor deze krant: “Wat is waarheid? Een mythe over Zutphen minder?” Met vraagtekens dus. Het antwoord op de tweede vraag moet volgens de nieuwste inzichten zijn: het bloedbad is geen mythe, geen fake-news, maar waarheid. Waarschijnlijk hebben de Spaanse troepen in 1572 vele honderden Zutphense burgers vermoord. Baudartius is gerehabiliteerd.

Literatuur:
Hugo Smit: Zutphen. Vloeken in de kerk. Geen bloedbad in 1572? Fake-News?
Johan Visser: 1572. De geschiedenis van een bloedbad.