Marjorie Paol bij de Oude Bornhof, waar haar Indonesische familie in de jaren zestig werd opgevangen. Foto: Sander Grootendorst
Marjorie Paol bij de Oude Bornhof, waar haar Indonesische familie in de jaren zestig werd opgevangen. Foto: Sander Grootendorst

‘Lelijk eendje’ Marjorie wordt al schrijvend een zwaan

Cultuur

ZUTPHEN – Vertederend moment bij de presentatie van het boek Over pollepel, jukebox en rijbewijs zondagmiddag in het Zutphense wijkcentrum Waterkracht. Auteur Marjorie Paol (65) gaf het eerste exemplaar aan haar kleindochter (21 maanden). Ooit zat Leah Lynn het gaan lezen, voor nu vond ze de bijgeleverde speelgoedauto en de Nijntje-prentenkaart interessanter. 

Door Sander Grootendorst

Al babbelend nam de jongste in de zaal weer plaats tussen haar ouders,  terwijl oma officieel het woord voerde. Neem de tijd… dat was zo’n beetje de boodschap die oma op de bijeenkomst verkondigde en uitstraalde. Paol  heeft zelf immers ook de tijd genomen. Voor haar debuutboek legde ze de kiem in 2010. “Toen rolde het eerste verhaal uit mijn pen. Ik had er nog geen idee van dat het tot een boek zou kunnen leiden.”

Dertien jaar later is het zover. “Ik doe allemaal dingen die ik nog nooit heb gedaan. Zoals: de opmaakproef doornemen. Dan zie je voor het eerst echt het boek dat het gaat worden. Tot die tijd gaan er alleen maar teksten heen en weer. Ik vind het leuk, ik geniet ervan, maar het is ook spannend en enerverend.”

Indonesië
Dat zegt ze anderhalve week vóór de presentatie, bij het interview in het Volkshuis. Geen toevallig gekozen locatie, zo vlak bij het Oude Bornhof. “Mijn oma is daar in 1966 opgevangen met een broer en een zus van mijn vader.” Ze kwamen uit Indonesië, waar Paols vader geboren is. “Ik zal je iets bijzonders vertellen: Kees Etienne, die een boek schreef over de geschiedenis van de Oude Bornhof, liet mij gisteren aantekeningen en documenten zien die duidelijk maken waar ze precies gezeten hebben, in welk pand. Dat is echt wonderlijk, dat ik daar na al die jaren uitgerekend nu achter ben gekomen.”

Kees Etienne was er zondag bij, hij zat vooraan. Vermoedelijk was hij de oudste aanwezige. Oma Miet ontbrak (al voelde het tussen de vele familieleden en vrienden alsof ze er wél was); zij leeft niet meer – aan haar is het boek opgedragen, én aan Leah Lynn. Het boek overbrugt generaties. Te midden daarvan: de schrijfster zelf, “onderweg naar eigenheid” – de subtitel van het boek. Met als allesbepalende figuur op de achtergrond haar vader, “getraumatiseerd KNIL-militair in wiens gezin ik decennialang de dienstbare soldaat ben geweest”. “Indisch bescheiden als een schaduw door het leven gaand”, zo omschrijft ze het in haar boek.

Vallen en opstaan
Het gezin woonde in Noord-Brabant, eenmaal volwassen werkte Paol lange tijd in Den Haag. Pas op latere leeftijd trok ze naar Zutphen, de stad waar een deel van het familieverleden zich afspeelde en waar ze zichzelf, al schrijvend, langzaam maar zeker begon op te rapen. “Mijn leven is een vallen en opstaan geweest, dat komt in alle verhalen terug. De vraag werd steeds meer: wie ben ik dan? Waar vind ik mezelf? ”

Al schrijvend… in haar eentje, verhalen verzamelend die zomaar bij haar opkwamen, als het ware aanklopten om te worden opgeschreven. En met steun van anderen, zoals de Zutphense schrijfster Josha Zwaan.  “Heb altijd bewondering voor haar gehad. In 2021 deed ik een workshop bij Josha: ‘Van idee naar boek’. Ze vroeg naar mijn intentie bij het schrijven van de verhalen. Ik zei: misschien een boekje maken voor familie en vrienden? Maar Josha zei: het is meer dan dat, de verhalen vormen samen het boek van de hoop. Als mensen dit lezen, gaan ze beseffen: het kan altijd anders.” – Neem de tijd, het is nooit te laat.

“Josha maakte mij er bewust van dat ik groter mocht denken. Het lelijke eendje mocht een zwaan worden. Wat een mooi proces.”

En er kwam steun van Jitske Kingma, de uitgeefster met wie het “heel fijn samenwerken is”. “Je maakt het denk ik niet vaak mee dat een uitgever vraagt of je het manuscript persoonlijk wilt komen brengen. Het is daarna allemaal heel organisch gegaan.” 

Bedding
Kingma legde haar uit dat de verzameling verhalen nog niet af was, dat er een bedding onder moest. Zodat niet alleen de schrijfster, maar ook de lezer zich in het boek zou thuisvoelen. Die bedding werd het beknopte levensverhaal van haar vader dat nu als het ware de overige verhalen bijeenhoudt. “Het was opeens heel anders werken. Het verhaal vloeide niet uit mijn pen. Ik moest er onderzoek voor doen, het was echt wroeten. Maar het heeft mij veel gebracht. Meer dan in dit boek past. Ik ben dichter bij mijn vader gekomen.”
Materiaal voor een volgend boek misschien? Daar moet ze voorlopig even niet aan denken. “Voor dit boek heb ik een jasje uitgedaan, zeker in de laatste fase. Maar ik zeg niet nooit.” Niet dat Over pollepel, jukebox en rijbewijs zwaar op de hand is, integendeel. Het feit dat het in de derde en niet in de eerste persoon is geschreven, geeft het sowieso al adem. En de wandeling over het levenspad die het beschrijft verloopt steeds lichtvoetiger.

“Mijn schrijftoon is in de loop der jaren lichter geworden”, zegt de auteur vol zelfvertrouwen.
Marjorie Paol heeft ‘onderweg naar eigenheid’ heel wat ballast van zich afgeworpen.

------

Marjorie Paol: Over pollepel, jukebox en rijbewijs. Onderweg naar eigenheid. UItgeverij Elikser

De verhalen in het boek zijn te beschouwen als wandelingen op het levenspad. Foto PR

Advertenties doorgeplaatst vanuit Contact Zutphen-Warnsveld