World Press Photo 2023: ‘Dappere’ fotografen leggen het leed én de lichtpuntjes vast

ZUTPHEN – Editie 2023 van de World Press Photo-tentoonstelling in de Walburgiskerk in Zutphen is donderdagmiddag officieel geopend. Er zijn 24 fotopresentaties te zien van persfotografen uit de hele wereld. “In tijden waarin nepnieuws onze democratie bedreigt, zijn de zorgvuldigheid en de transparantie van de persfotograaf essentieel.”

Door Sander Grootendorst

Het is de negende keer dat de kerk als decor voor deze jaarlijkse zomerexpositie fungeert. Voor het eerst is de organisatie in handen van de stichting Walburgiskerk. Zij nam het over van de stichting Doen! (met als drijvende krachten Patrick van Gemert, Fiona de Heus en Arjen Woudenberg en – dat is hetzelfde gebleven – tientallen vrijwilligers). “De tentoonstelling is mooi ruim opgezet”, oordeelt Van Gemert, zelf persfotograaf. Hij wijst: “En dit kan ik ook waarderen.” Een reusachtig grote foto hangt aan de koorzijde van de kerk. De Italiaanse fotograaf Alessandro Cinque heeft een alpacaboerin in Peru geportretteerd, met in haar armen een lam. Ze zijn op weg naar de zomerweiden die ten gevolge van de klimaatverandering steeds hoger in de bergen liggen. 

Twee grote wereldthema’s, klimaatverandering en oorlog, hebben logischerwijze een bepalende in de expositie. De winnende foto dit jaar – gekozen uit 60.000 inzendingen van 3.750 fotografen uit 127 landen – is gemaakt door de Oekraïner Evgeniy Maloletka, direct na de Russische luchtaanval op Marioepol. Vijf mannen dragen een hoogzwangere vrouw weg van het kapotgeschoten ziekenhuis. Moeder noch baby zullen het overleven.

Je wilt het eigenlijk niet weten, je wilt het eigenlijk niet zien. Toch is er een foto van. “En dat is goed”, zegt Van Gemert. “Want je kunt niet ontkennen dat het er is.” Met ‘het’ bedoelt hij: het oorlogsleed.

Indringende kijkervaring
De drie sprekers bij de opening van de expo gaan elk op deze aan persfotografen vaak gestelde vraag in: moet je die ellende nou wel allemaal vastleggen en moeten wij ernaar kijken? Voorzitter Herman Krans van de stichting Walburgiskerk vertelt bovendien waarom hedendaagse persfotografie in een eeuwenoude kerk juist een goed idee is. “Bij deze expositie kan ik u moeilijk ‘veel kijkplezier’ toewensen, al zijn we natuurlijk wel blij elkaar hier te zien. Wel kan ik zeggen dat een indringende kijkervaring gegarandeerd is. Dezelfde ervaring als wanneer u naar de muurschilderingen in deze kerk kijkt. Daarop is het nodige leed afgebeeld.” Krans noemt de Heilige Rochus, gewoonlijk weergegeven met open been, en de Heilige Justus, die zijn eigen afgehouwen hoofd onder zijn arm draagt.

Mariana Rettore Baptista, bestuurslid van de World Press Foundation, stelt dat de getoonde foto’s, hoe wrang en pijnlijk ook, de kijker tot empathie kunnen bewegen. “Wij geloven in het grote belang van deze foto’s. Ze hebben tot doel onze samenleving te veranderen. En ze zijn op zichzelf uitingen van vrijheid: de vrijheid van expressie, persvrijheid – fundamentele waarden. In tijden waarin nepnieuws onze democratie bedreigt, zijn de zorgvuldigheid en de transparantie van de persfotograaf essentieel.” Het is aan de kijker, de kerkbezoeker in dit geval, “zich te verbinden met de mensen, de plaatsen en de verhalen”.

De expositie gaat de hele wereld over, burgemeester Winand Jaeger zegt “trots” te zijn dat zij voor de negende keer Zutphen aandoet. “World Press Photo is uniek door de combinatie van fotojournalistiek met kunst. De makers ervan zetten op een harde, ontroerende, dappere manier de vaak onverdraaglijke waarheid neer.”

“Het is niet allemáál zo zwaar hoor”, zegt Patrick van Gemert, terwijl het publiek zich over de expositieruimte verspreidt. “Er is ook hoop.” Zoals de jonge New Yorkers die zich een weg naar de toekomst rappen. Een letterlijk lichtpuntje is gefotografeerd door de Chinees Weimin Chu. Het faillissement van projectontwikkelaars zorgde er in zijn land voor dat tal van appartementengebouwen nooit zijn voltooid. Toch heeft één bewoner een lamp op zonne-energie weten te bemachtigen en die brandt in de duisternis.

Info
World Press Photo Exhibition 2023. Dagelijks tot 17.00 uur geopend van 7 juli tot en met 30 juli. Zondag en maandag vanaf 13.00 uur, overige dagen vanaf 11.00 uur. Entree tien euro.
Zondag 9 juli geeft de Oekraïens accordeonist Oleg Lysenko (hij woont in Voorst) een benefietconcert. Het verdere culturele nevenprogramma is hier te vinden.